اخبار کار | آتیه کار » صندوق‌های بازنشستگی چه وضعیتی پیدا کرده اند؟

اخبار کار | آتیه کار

اقتصاد ، فرهنگ ، کار ، اشتغال ، کارآفرینی و فرهنگ کار

عدم تعادل بین منابع و مصارف

صندوق‌های بازنشستگی چه وضعیتی پیدا کرده اند؟

صندوق‌های بازنشستگی چه وضعیتی پیدا کرده اند؟

چالش ها و مشکلات نظام بازنشستگی کشور از زاویه دید مستندسازان کشور، به بمب ساعتی تعبیر شده است .

اگر از مسائل و مشکلات نظام بازنشستگی با عنوان چالش، ابرچالش، بحران، بمب ساعتی و سایر عناوین مشابه یاد کنیم، در اصل موضوع تفاوتی نخواهد داشت. واقعیت این است که در حال حاضر مسائل و مشکلات صندوق ها به حدی جدی است که در صورت عدم اتخاذ تدابیر صحیح و اصلاحات اساسی، در آینده نزدیک، کشور با بحرانهای مالی و اجتماعی غیرقابل وصفی مواجه خواهد شد. البته این پدیده تنها مختص ایران نبوده و در جامعه جهانی بسیاری از کشورها از جمله کشورهای توسعه یافته با آن مواجه هستند. با این حال، بسیاری از کشورها با انجام اصلاحات تدریجی، در حال برون رفت از آثار و عواقب منفی بحران نظام بازنشستگی هستند. برای مثال کشورهای استرالیا، آمریکا، انگلیس، روسیه و به تدریج در حال افزایش سن بازنشستگی هستند. عدم اجرای اصلاحات موثر در نظام بازنشستگی ممکن است سرنوشتی مشابه یونان داشته باشد. این کشور مجبور شده است، برای تامین مالی نظام بازنشستگی خود بسیاری از جزایر خود را به فروش رساند.

در حال حاضر بیش از ۱۶ صندوق بازنشستگی در کشور وجود دارد. صندوق تامین اجتماعی با سهم بالغ بر ۸۰درصدی از کل بیمه شدگان کشور، بزرگترین صندوق بیمه اجتماعی کشور است. پس از آن، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با سهم حدود ۱۰ درصدی و صندوق بازنشستگی کشوری با سهم حدود هفت درصدی در رتبه بعد قرار دارند. در مجموع این سه صندوق، حدود ۹۷ درصد نظام بازنشستگی کشور را پوشش می دهند. مهم ترین مسائلی که در حال حاضر نظام بازنشستگی کشور را تهدید می کند، عبارت اند از:

۱- پیر شدن جمعیت: بر اساس آمارها، متوسط سن كل ا جمعیت کشور در سال ۱۳۹۵ برابر ۱/۳۱ سال بود که در مقایسه با سال ۱۳۹۰، ۳/۱ سال افزایش را نشان می دهد (نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵، مرکز آمار ایران). پیر شدن جمعیت از یک طرف، منجر به افزایش تقاضا برای مستمریهای بازنشستگی، از کارافتادگی و درمان شده و از طرف دیگر، کاهش سطح مشارکت در نظام بازنشستگی را به همراه داشته و مخارج نظام بازنشستگی را افزایش خواهد داد.

۲- عدم تعادل بین منابع و مصارف صندوق های بازنشستگی: در حال حاضر اکثر صندوق های بازنشستگی کشور از نقطه سربه سری هزینه و درآمد عبور کرده و کسری آنها با نرخ فزاینده، در حال افزایش است. عدم تعادل بین منابع و مصارف، موجب می شود صندوق ها با استفاده از ابزارهایی مانند استقراض، فروش داراییها، کمک از دولت و سایر منابع در دسترس، کسری بودجه خود را جبران کنند. سالهاست که برخی از صندوق های بازنشستگی برای تامین مالی هزینه های خود، به کمکهای دولت وابسته هستند. از جمله این صندوق ها، صندوق بازنشستگی کشوری و صندوق تامین اجتماعی نیروهای مسلح است که در سال ۱۳۹۸ دولت بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان (حدود ۱۶ درصد از بودجه عمومی دولت به این دو صندوق کمک کرد (قانون بودجه ۱۳۹۸). وابستگی صندوق ها به بودجه عمومی به حدی است که پیش بینی می شود با تداوم شرایط موجود و عدم اجرای اصلاحات، در آینده بسیار نزدیک، بخش زیادی از منابع بودجه کشور صرف کمک به صندوق ها خواهد شد. حتی اگر صندوق ها برای تامین مالی هزینه های خود، اقدام به فروش داراییها کنند، کلیه دارایی های آنها تنها برای چند ماه می تواند هزینه های آنها را پوشش دهد.

۳- تصویب قوانین مختلف و تحمیل آن به صندوق های بازنشستگی: طی ادوار گذشته، قوانین بسیاری در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده است که هزینه های گزافی را به نظام بازنشستگی تحمیل کرده است. از جمله این قوانین می توان به بازنشستگیهای پیش از موعد، بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور، معافیت های مختلف پرداخت حق بیمه و… اشاره کرد.

۴- بنگاه داری صندوق های بازنشستگی: بر اساس آخرین آمارها، دو صندوق تامین اجتماعی و بازنشستگی کشوری در مجموع، مالکیت بیش از ۳۸۰ بنگاه اقتصادی را بر عهده دارند. این موضوع، ضمن اینکه هزینه های اداری و عملیاتی آنها را افزایش می دهد، از تمرکز مدیریت بر اهداف اصلی نظام بازنشستگی می کاهد. بر اساس استانداردهای انجمن بین المللی تامین اجتماعی، صندوق های بازنشستگی باید تا جای ممکن، سرمایه گذاری خود را به داراییهای کمریسک محدود کنند. با این حال روایت صندوق های بازنشستگی ایران، کاملا متفاوت است. البته بسیاری از شرکتهای تحت تملک صندوق های بازنشستگی به دلیل رد دیون دولت به آنها واگذار شده است.

۵- شرایط نامناسب اقتصادی: نوسانات شدید اقتصادی، اثرات لیا سوئی بر نظام بازنشستگی دارد. افزایش نرخ بیکاری و تورم، دو متغیر اصلی تاثیر گذار بر نظامهای بازنشستگی هستند. هر چه نرخ بیکاری کمتر باشد، تعداد افراد بیشتری از جامعه، دارای درآمد بوده و قادر خواهند بود تا در طرح های بازنشستگی مشارکت کننده ضمن اینکه با افزایش نرخ بیکاری، تقاضا برای بیمه بیکاری افزایش یافته و هزینه های نظام بازنشستگی افزایش می یابد. افزایش تورم از ایک طرف هزینه های نظام بازنشستگی را به دلیل الزام صندوقها به تعدیل مستمریهای بازنشستگی با تورم، افزایش داده و از طرف دیگر با افزایش تورم، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته و ممکن است قادر به پرداخت حق بیمه نباشند یا اصلا در طرحهای بازنشستگی مشارکت نکنند.

۶- عدم پوشش کامل: بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده مرکز آمار ایران، تعداد شاغلان در کشور در بهار ۱۳۹۸ از مرز ۲۴ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر فراتر رفته است (چکیده نتایج طرح آمارگیری نیروی کار، بهار ۱۳۹۸)؛ با وجود این جمعیت بیمه پردازان در کشور در خوشبینانه ترین حالت به ۱۷ میلیون نفر می رسد. برآوردها نشان می دهد، حدود هفت میلیون نفر از شاغلان کشور، در طرحهای بازنشستگی مشارکت ندارند. به منظور مشارکت بخشی از این جمعیت، به اصلاح قوانین نیاز است و برخی به تنهایی قادر به پرداخت حق بیمه نبوده و به توانمندسازی و حمایت نیاز دارند.

۷- بدهی دولت به صندوق ها: مساله دیگری که در وقوع بحران ۷ در نظام بازنشستگی بی اثر نبوده است، عدم ایفای تعهدات توسط شرکای اجتماعی است. طی ادوار گذشته، دولتهای مختلف، تعهدات خود نسبت به صندوق ها را اجرا نکرده و حجم زیادی از بدهی ایجاد شده است. در سال های اخیر، نحوه به روزرسانی بدهی های دولت به صندوق تامین اجتماعی، یکی از موارد مورد بحث بوده است. عدم ایفای به موقع تعهدات توسط دولت و سایر کارفرمایان ضمن انباشت بدهی های صندوق ها را با مشکل نقدینگی مواجه می کند و چه بسا آنها مجبور می شوند، برای حل کسری نقدینگی اقدام به استقراض از بانکها کرده و هزینه سود تسهیلات بر آنها تحمیل شود.

۸- عدم کفایت مزایای بازنشستگی: با وجود مشکلات مالی که صندوق های بازنشستگی از آن رنج می برند، مزایای بازنشستگی پرداختی با هزینه های بازنشستگان تطابق ندارد این امر سبب شده است به رغم هزینه های بالایی که بر نظام بازنشستگی تحمیل می شود، نارضایتی بازنشستگان را به همراه داشته باشد. البته متوسط نرخ جایگزینی (نسبت متوسط مستمری بازنشستگی به متوسط دستمزد در دو سال آخر اشتغال) در ایران نسبت به سایر کشورها بالاست؛ اما با وجود این، نوسانات شدید اقتصادی و افزایش تورم، باعث شده است تا مستمری های پرداختی نتوانند هزینه های بازنشستگان را تامین کنند.

۹- سایر عوامل: در کنار موارد بالا، مدیریت غیرحرفه ای منابع و مصارف، عدم نظارت کافی بر صندوق های بازنشستگی مداخله دولتها در صندوق های بازنشستگی، تبعیض و نابرابری مستمری های بازنشستگی در صندوق های مختلف از دیگر چالش های نظام بازنشستگی کشور محسوب می شود.

کلیه صندوق های بازنشستگی ایران از روش PAYG تامین مالی می شود. در این روش، شاغلان در هر نسل، مزایای بازنشستگی نسل خود را پرداخت می کنند. در این روش تامین مالی، دوشاخص نسبت پشتیبانی و نرخ جایگزینی در توازن هزینه و درآمدهای صندوق، نقش اساسی دارند. نسبت پشتیبانی شاخصی است که از حاصل تقسیم نسبت بیمه شدگان اصلی به مستمری بگیران (پرونده) هر صندوق بازنشستگی به دست می آید. اگر نسبت پشتیبانی برابر شش باشد، به این معنی است که به ازای هر مستمری بگیر، شش نفر به صندوق حق بیمه می پردازند.

 

جمع بندی

مسائل و مشکلات نظام بازنشستگی کشور با یک روند تصاعدی در حال افزایش است. هر لحظه ای که می گذرد، حجم جمعیت بازنشستگان، بیشتر و بیشتر می شود و در نتیجه حل مشکلات سخت تر و دشوارتر. تعویق مسائل و مشکلات صندوق ها، نه تنها چیزی را حل نخواهد کرد، بلکه گزینه های اصلاحی را که در حال حاضر در دسترس هستند کم اثرتر خواهد کرد. برای حل مشکلات نظام بازنشستگی در کوتاه مدت، ناگزیر هستیم با برخی اصلاحات پارامتریک شامل افزایش تدریجی سن بازنشستگی، افزایش سال های مشارکت برای دریافت حقوق بازنشستگی کامل، افزایش حق بیمه و تغییر قوانین مربوط به بازنشستگی پیش از موعد، سخت و زیان آور، تغییر قوانین مستمری بازماندگان و سایر موارد مشابه، کمی از مشکلات صندوق ها بکاهیم. همگام با این اصلاحات باید نظام بازنشستگی چندلایه را در کشور به اجرا در آورد که در لایه اول، یک سطح حداقلی از حقوق بازنشستگی با رسیدن به شرایط خاص برای افراد برقرار می شود و برای دریافت حقوق بازنشستگی بیشتر باید افراد متناسب با توانایی خود در سایر لایه ها مشارکت کنند.

نکته آخر اینکه، مشکلات و چالش های نظام بازنشستگی کشور به تنهایی به دست دولت قابل حل نیست و رسیدن به این مقصود، عزم، اراده و همکاری یکایک افراد جامعه را می طلبد. اگر امروز قادر باشیم، با افزایش تدریجی سن بازنشستگی به میزان چند ماه، بسیاری از مشکلات صندوق ها را حل کنیم، در صورت عدم اصلاحات در آینده نزدیک با افزایش یکباره سن بازنشستگی به میزان چند سال نیز به همان نتیجه نخواهیم رسید.

منبع : تجارت فردا

مطالب مرتبط:


یک دیدگاه بگذارید


عکس ها

فیلم ها