خلاقيت در تمامي مسائل زندگي با به كارگيري اصول چهل گانه TRIZ ( تريز ) | پایگاه خبری آتیه کار

خلاقيت در تمامي مسائل زندگي با به كارگيري اصول چهل گانه TRIZ ( تريز )

خلاقيت در تمامي مسائل زندگي با به كارگيري اصول چهل گانه TRIZ ( تريز  )

در هزاره سوم پرورش خلاقيت در زندگي شخصي خود و فرزندانمان امروزه امري ضروري است .

 اگر بخواهيم فرزندان خلاقي پرورش دهيم . بايد در ابتدا اصول پرورش خلاقيت را بدانيم .

 در اين مطلب برآنيم تكنيك هاي خلاقيت را به اختصار بيان نماييم . تا با دانستن و بكارگيري آن در زندگي ، در پرورش نسلي خلاق و شكوفا گام برداريم .

خالق تكنيك هاي خلاقيت ( علم تريز ) كيست ؟

آلتشولر دریافت حل مسائل فنی که منجر به اختراع و نوآوری می‌شود به اصول و روش‌هايی فراتر از تکنیک‌های خلاقیت شناخته‌شده نیاز دارد. او طی مطالعات خود به این نتیجه مهم رسید که یک نظریه اختراع باید دارای چند ویژگی اصلی باشد.

آلتشولر که پدر علم تریز لقب گرفته است، در سال ۱۹۲۶ در تاشکند (اتحاد جماهیر شوروی سابق) متولد شد. وی که از همان دوران نوجوانی نسبت به ابداعات و اختراعات کنجکاوی و علاقه خاصی داشت، در اداره ثبت اختراعات مشغول به کار شد. کار او کمک به مخترعان برای ثبت اختراعاتشان بود. او حین کار، گاهی به حل مسائل فنی آنان کمک می‌کرد. در این دوران بود که او دریافت حل مسائل فنی که منجر به اختراع و نوآوری می‌شود به اصول و روش‌هايی فراتر از تکنیک‌های خلاقیت شناخته‌شده تا آن هنگام (روش‌های کلاسیک) نیاز دارد.

 آلتشولر طی مطالعات خود به این نتیجه مهم رسید که یک نظریه اختراع باید دارای چند ویژگی اصلی از جمله موارد زیر باشد:

۱- شامل یک فرایند گام به گام و نظام‌یافته باشد.

۲- بتواند از میان گستره‌ای از راه‌حل‌ها مستقیما به بهترین راه‌حل (راه‌حل ایده‌آل) منجر شود.

۳-  دارای ویژگی تکرارپذیری باشد.

۴- بتواند ساختاری برای دانش ابداع ارائه کند.

آلتشولر بیش از ۲۰۰هزار اختراع ثبت‌شده (پتنت) را مورد بررسی قرار داد تا متوجه شود اختراعات به عنوان مساله‌های ابداعی (یعنی مساله‌هايی که راه‌حل آنها مشخص نیست و بایستی آن را با روش‌های خلاق و ابداعی کشف کرد) چگونه حل شده‌اند. او در آن زمان در شوروی درک نشد. بسیاری از روش‌های ابداعی او در آن زمان بدون اینکه توجهی به آن شود، در کتاب‌هایش باقی ماند. او در نهایت نامه‌ای به استالین نوشت و از او درخواست کمک کرد اما تلاش‌هایش در نهایت باز هم بی‌نتیحه ماند و دچار سختی زیادی شد.

آلتشولر از بین تعداد ۴۰هزار اختراع مهم و برجسته که مورد مطالعه قرار داده بود، راه‌حل‌های خلاق و ابداعی اصلی را مورد مطالعه عمیق‌تر قرار داد. بر اساس نتایج حاصل از این نوع مطالعات خلاقیت‌شناسی تحلیلی (اختراع‌شناسی تحلیلی- مطالعه تحلیلی پتنت)، آلتشولر به کشفیات بسیار مهمی دست یافت و اصول، مفاهیم و روش‌های TRIZ را در واقع به عنوان یک علم نوین و بسیار باارزش به جهان ارائه کرد.

تئوری اصلی آلتشولر در نظریه تریز بر محوری بنیادین قرار گرفته است:

«تکامل همه سیستم‌های فنی بر اساس قوانین عینی اداره می‌شوند.»

این قوانین عینی نشان می‌دهند که در طول تکامل یک سیستم فنی، بهبود هر بخشی از سیستم که تا زمان فعلی به اوج خود رسیده  و به اهدافش جامه عمل پوشانده و رویکرد ظاهری خوبی دارد، در واقع به چالشی در برابر دیگر بخش‌ها تبدیل می‌شود. این چالش به بهبود نهایی بخش کمتر تکامل‌یافته منجر می‌شود. این روند ادامه می‌یابد و منجر به خودپایداری شده که سیستم را در نهایت به سمت هدف غایی خود هل داده و به سمت حالت ایده‌آل آن رهنمون می‌شود. درک این پروسه تکاملی به ما اجازه می‌دهد که روند آینده سیستم را در توسعه فنی آن پیش‌بینی کنیم. درطول ۴۰ سال گذشته، تریز به سمت برخی اصول کاربردی برای اختراع و نوآوری یا حل مشکلات تکنیکي در بسیاری از مشکلات و پیچیدگی‌ها رفته است

 *** خلاصه اي از اصول چهل گانه ارائه شده توسط آلتشولر

۱-  جداسازي ( تقسيم )

الف: یک شی را به بخش‌های مستقل تقسیم کنید (مشکل را به اجزای بسیار کوچک و مستقل تبدیل کنید).

ب:یک شی را به صورت شی قابل تقسیم‌بندی درآورید (به این منظور که به‌راحتی بتوانید آن را سر هم کرده یا دوباره از هم جدا کنید).

ج: درجه جداشدگی و تقسیم‌بندی شدن یک شی را بالا ببرید.

بطور مثال استفاده از لوردراپه به جاي پرده ، اسباب بازي هاي لوگوي كودكان

۲- اقتباس(استخراج – بازیابی – حذف)

الف: بخش «نگران‌کننده» یا مزاحم یک موضوع را از بقیه اجزای آن استخراج کنید.

ب: تنها بخش‌ها یا عناصر موردنیاز را از یک شی استخراج کنید.

مثال‌:  براي اينكار از موضوعات فهرستي تهيه نماييد . مسائل پيش آمده را فهرست وار بررسي نماييد.

۳- کیفیت موضعی

الف: از ساختار همگن به ناهمگن یک شی یا بخش بیرونی – محیط بیرونی- عبور کنید.

ب: تنها از بخش‌های لازم یا خاصیت‌ها و دارایی‌های یک شی عبور کنید.

ج: هر کدام از بخش‌های شی باید در جایی قرار گیرند که بتواند بهترین نوع عملکرد را از خود نشان دهند.

مثال‌:  سپر خودرو، ضربه‌گیر لاستیکی روی دیوار و کلاه ایمنی کارگران و موتورسواران.

۴- نامتقارن‌سازی(عدم تقارن)

الف: جای شکل‌های متقارن را با اشکال نامتقارن عوض کنید.

ب: اگر یک شی در حال حاضر نامتقارن است، درجه عدم تقارن آن را افزایش دهید.

مثال‌:   تیغه‌های نامتقارن و متفاوت برف‌پاک‌کن و سیستم پخش صوت استریو.

۵- ادغام(تحکیم/ تثبیت)

دانش تریز می‌تواند در دامنه‌ای از یک طیف مفهومی و گستره‌ای از تعاریف قرار بگیرد که یک انتهای آن نوعی جهان‌بینی خلاق یا رویکـــردی جامع به علوم و فناوری و انتهای دیگر آن انواعی از ابزارهای حل خلاق مساله و فنون خلاقیت و نوآوری را شامل شود.

الف: اشيا همگن یا اشیایی را که در حال کارکرد پیوسته هستند در یک مکان تثبیت و تحکیم کنید.

ب: عملیات‌های به هم پیوسته یا همگن را در زمانشان تثبیت کنید.

مثال‌:  پایه کیف و چمدان سفری با چرخ آن و فن‌کویل‌ها که هم باد گرم می‌دهند  و هم خنک می‌کنند.

۶- چندکارگی (جهانی‌سازی)

الف: اگر یک شی می‌تواند کارکردهای متفاوتی داشته باشد پس بهتر است سایر عناصر را حذف کنید.

مثال‌:  دستگاه‌های کوچک mp3 پلیر و دستگاه‌های خانگی چندکاره.

۷- آشیانه‌دادن (تودرتوسازی)

الف: یک شی در داخل شی دیگر جای می‌گیرد آن شی نیز در داخل شی دیگری جای می‌گیرد و به همین ترتیب ادامه می‌یابد.

ب: جسم از طریق حفره‌ای به جسم دیگر راه پیدا می‌کند.

مثال‌:  ظرف‌های تودرتوی آشپرخانه، احداث تونل و داشبورد خودرو.

۸- جبران وزن (عامل تعادل و توازن)

الف: جبران وزن یک شی با ترکیب آن با یکی دیگر از اجسامی که می‌تواند وزن آن را تحمل کرده و آن را از جا بلند کند.

ب: جبران وزن یک شی با نیروهای آیرودینامیکی یا هیدرودینامیکی تحت‌تاثیر محیط خارج

مثال‌:  شناور کولر آبی و وزنه‌های سنگین آسانسور.

۹- واکسیناسیون (مقابله پیشاپیش)

الف: بارگیری اولیه تنش‌ها به یک شی برای جبران استرس‌های ناخواسته.

آجر و مانع گذاشتن پشت چرخ خودروهایی که در سرازیری پارک شده‌اند.

۱۰- اقدام مقدماتی (کنش پیشاپیش)

الف: ایجاد تغییرات موردنیاز شی به طور کامل یا جزئی

ب: اشیا را در حالت پیشرفت قرار دهید، بنابراین آنها می‌توانند فورا از مناسب‌ترین محل وارد عمل شوند.

مثال‌:  ظروف شکل‌دار کیک و شیرینی‌پزی و چراغ زرد راهنمایی و رانندگی.

۱۱- راه نجات (حفاظت پیشاپیش)

الف: اطمینان نسبتا پایین به یک جسم را با اقدامات فوری که به صورت گسترده و پیشرفته آماده شده‌اند، جبران کنید.

مثال‌:   سوتک زودپز و ساق‌بند بازیکنان فوتبال.

۱۲- هم‌سطح‌سازی (هم‌پتانسیلی)

الف: شرایط کار را تغییر دهید آن هم به گونه‌ای که نیاز نباشد شیئی را جابه‌جا کرده یا آن را بلند کنیم.

مثال‌:  چاله‌های مکانیکی کف تعمیرگاه.

۱۳- تغییر جهت (معکوس کردن)

الف: به جای اجرا کردن مستقیم یک فرمان از قبل برنامه‌ریزی‌شده یک حرکت معکوس را طراحی کرده و اجرا کنید. (به طور مثال به جای گرما دادن، شی را خنک کنید)

ب: شی را به صورت عمودی معکوس و وارونه کنید.

ج: بخش‌های قابل تحرک یک شی یا بیرون یک شی را ثابت نگه داشته و بخش‌های ثابت را حرکت دهید.

مثال‌:   پارکینگ‌های طبقاتی کم‌عرض و بسیار مرتفع خودرو، تسمه نقاله و ریل‌های جابه‌جایی مسافران و بار در فرودگاه‌ها.

۱۴- انحنادادن (کروی ساختن)

الف: بخش‌های خطی شی را به صورت کروی در بیاورید و سطح‌های تخت را با سطوح کروی عوض کنید و اشکال مکعبی را با اشکال کروی جابه‌جا کنید.

ب: از غلطک، توپ و اشيا مارپیچ استفاده کنید.

مثال‌:   مترهای نقشه‌برداری مهندسان و چیدمان سالن کنفرانس.

۱۵- پویایی

الف: ویژگی‌های یک شی یا محیط بیرونی باید برای ارائه عملکرد مطلوب در هر مرحله تغییر کنند.

ب: اگر شیئی حرکت نمی‌کند، آن را در حرکت قرار دهید و رویکرد آن را تغییر دهید.

ج: یک شی را به عناصری تقسیم کنید که بتوانند کارکردهای خود را با یکدیگر عوض کرده و تغییر دهند.

مثال‌:   پله برقی و آسانسور، میز و صندلی‌های تاشو و درهای برقی پارکینگ.

۱۶- کمی کمتر، کمی بیشتر (عملکرد ناقص – بیش از حد یا مازاد)

الف: اینکه بخواهیم به اثر صددرصد دلخواه خود برسیم، کار سختی است. به رسیدن به عملکرد کمتر یا بیشتر راضی باشید

گنريش آلتشولر همان‌طور که از زندگینامه‌اش هم بر می‌آید، هزاران مورد از اختراعات بشری در حوزه مهندسی را از سراسر جهان مورد مطالعه قرار داده اســـت. او سپـــس راه‌هایی را مطالعه کرد که به نظر می‌رسید از همه موثرتر باشند و نشان‌دهنده نوع و شیوه خلاقیت و به کار بستن آن در سراسر رشته‌های مدیریتی و حتی اســتفاده‌های روزمـــره باشند.

مثال‌:  به صددرصدها فکر نکنید.   مطالعه بخش‌هایی از درس در شرایط کمبود وقت.

۱۷- حرکت به بعدی جدید

الف: یک جنبش یا حرکت یک‌بعدی را به حرکت‌های دوبعدی تبدیل کنید و دوبعدی را به سه‌بعدی و همین‌طور به تعداد عملکردهای شی بیفزایید.

ب: از ترکیب چندسطحی اشیا استفاده کنید.

ج: از طرف مقابل یک سطح استفاده کنید.

هـ: خطوط نوری یا اپتیکال شی را به نقاط همسطح مجاور نیز افزایش دهید یا این خطوط را به پشت یک شی برسانید.

مثال‌:  چیدمان داروها در قفسه داروخانه و نمایش عکس کسی که به شما زنگ می‌زند به جای نامش.

۱۸- لرزش مکانیکی ( ارتعاش مکانیکی)

الف: از نوسان دادن شی استفاده کنید.

ب: اگر نوسان وجود دارد فرمانس آن را افزایش دهید یا آن را به مافوق صوت برسانید.

مثال‌:  هم زدن غذا برای جلوگیری از سر رفتن آن.

۱۹- عمل تناوبی (اقدام تناوبی)

الف: یک اقدام متناوب را با اقدامی به صورت دوره‌‌ای عوض کنید.

ب: اگر اقدام در حال حاضر هم به صورت دوره‌ای انجام می‌شود، آن را به صورت مداوم در بیاورید.

ج: از مکث بین تکانه‌ها استفاده کنید تا عملکرد بهتری به دست بیاورید.

مثال‌:  چراغ چشمک‌زن و پرداخت اقساطی وام.

۲۰- تداوم کار مفید (تداوم کنش مفید)

الف: یک اقدام را بدون وقفه انجام دهید. تمام قطعات یک شی باید به طور مداوم با تمام ظرفيت و توانشان کار کنند.

ب: حرکت‌های بدون نتیجه یا انتقالی را حذف کنید.

ج: حرکت‌های به سمت جلو و عقب را با حرکت‌های چرخشی عوض کنید.

مثال‌:   ثبت‌نام اینترنتی و ارسال ایمیل به جای نامه‌نگاری سنتی.

۲۱- حمله سریع

الف: عملیات‌های مضر و خطرناک را با سرعت بالا انجام دهید.

مثال‌:   اگر یک جسم داغ را سریع جابه‌جا کنیم، دستمان کمتر می‌سوزد، شوک‌های پزشکی و گل زودهنگام در مسابقه فوتبال برای از بین بردن روحیه حریف.

۲۲- تبدیل ضرر به سود

الف: از عوامل ضربه‌زننده و خطرناک استفاده کنید به خصوص در مورد مسائل زیست‌محیطی تا بتوانید یک اثر مثبت به دست آورید

ب: عامل خطرناک را با ترکیب کردن آن با عامل خطرناک دیگری حذف کنید.

ج: میزان خطرناک بودن یک اقدام را به حدی کم کنید که دیگر خطری محسوب نشود.

مثال‌:   ضدحمله غافلگیرکننده در فوتبال و بازیافت زباله.

۲۳- بازخورد

الف: بازخوردها را معرفی کنید.

ب: اگر بازخوردی وجود دارد، آن را تغییر دهید.

مثال‌:   پیغام هشدار رو به اتمام بودن باتری موبایل و گوشی داورهای مسابقه فوتبال جام جهانی.

۲۴- واسطه‌تراشی(واسطه)

الف: از یک عنصر واسط برای انجام دادن کار یا انتقال حرکت استفاده کنید.

ب: به صورت موقت بخش‌های اصلی یک شی را با بخش‌هایی که به‌راحتی جدا و حذف می‌شوند، جا‌به‌جا کنید.

مثال‌:  صدور چک به جای انتقال دستی پول.

۲۵- خدمات‌دهی به خود (سلف سرویس کردن)

الف: یک شی باید به خودش خدمات ارائه دهد و باید عملیات‌های تکمیلی و تعمیر را انجام دهد.

ب: از وسایل و مواد زائد و انرژی‌های هدررفته استفاده کنید.

مثال‌:   پذیرایی سلف سرویس در رستوران‌ها به جای گارسون، آسیاب‌های بادی و آبی و سدسازی.

۲۶- کپی کردن

الف: یک کپی ساده‌شده و ارزان باید به جای شی اصلی شکستنی و گران‌قیمت استفاده شود. شیئی که بتواند کار را به پیش ببرد.

ب: اگر از کپی نوری قابل مشاهده استفاده می‌شود، از نسخه مادون قرمز یا ماورای بنفش آن استفاده کنید.

ج: یک شی را با تصاویر نوری آن عوض کنید. تصویر می‌تواند در این مرحله کوچک شده یا بزرگ‌تر شود.

مثال‌:   دوربین‌ها و چشم‌های الکتریکی آیفون‌های تصویری و دکور ساختن به جای لوکیشن واقعی فیلم.

۲۷- یکبار مصرفی ( استفاده از جسم ارزان‌قیمت با عمر کوتاه به جای جسم گران‌قیمت و بادوام)

الف: اشيا گران‌قیمت را با ارزان‌قیمت‌تر آن عوض کنید و ریسک‌های دیگری برای کار بیافرینید و هزینه‌ها را کمتر کنید.

مثال‌:   استفاده از دستکش‌های یکبار مصرف و انواع ظرف‌های یکبار مصرف.

۲۸-تعویض سیستم مکانیکی

الف: یک سیستم مکانیکی را به سیستم نوری تغییر دهید یا آن را با سیستم صوتی، حرارتی یا پویایی نوری

درطول ۴۰ سال گذشــته، تریز به سـمت برخی اصول کاربـــردی برای اختــراع و نوآوری یا حل مشکلات تکنیکي در بسیاری از مشکلات و پیچیدگی‌ها رفته است. امــــروزه می‌توانیم بسیاری از ابزارهای ابتدایی تریز را همزمان با روش‌های دیگری که به عنوان نوآوری سیستماتیک با هم ترکیب شده‌اند قرار داده و تعریف کنیم.

۲۹- جابه‌جا کنید.

الف: از یک میدان مغناطیسی، الکترونیکی یا الکترومغناطیسی استفاده کنید تا با شی در حال تعامل باشد.

ب : زمینه‌هایی را تغییر دهید که شامل یکی از موارد زیر باشد:

ثابت را با حرکت‌کننده تغییر دهید.

با تغییر زمان ثابت باقی می‌مانند.

در ساختار اتفاقی قرار می‌گیرند.

ج: از زمینه‌هایی استفاده کنید که مرتبط با فرومغناطیس باشد.

مثال‌:  ارسال پیامک به جای مکالمه تلفنی و روی آوردن به سیستم عکاسی دیجیتال به جای آنالوگ.

۳۰-ساختار بادی یا هیدرولیک (استفاده از ساختار پنوماتیک یا هیدرولیک)

الف: بخش‌های جامد یک شی را با گاز یا مایع تغییر دهید. این قسمت‌ها دیگر می‌توانند برای تورم خود از هوا یا آب استفاده کنند.

استخرهای بادی و قایق‌های بادی، فرمان هیدرولیک خودروها و استفاده از باد برای تمیز کردن دندان در دندانپزشکی.

غشای انعطاف‌پذیر یا پوسته‌ای نازک (‌پرده‌های انعطاف‌پذیر یا پوسته‌های نازک)

الف: به جای سازه‌های مرسوم از سازه‌هايی با غشای انعطاف‌پذیر یا لایه‌های نازک استفاده کنید.

ب: یک شی را از محیط بیرونی خود با یک غشای نازک یا لایه‌های نازک جدا کنید.

مثال‌:   جلیقه‌های ضدگلوله امروزی و محافظ‌های نمایشگرهای گوشی.

۳۱-مواد متخلخل

الف: یک شی را به صورت متخلخل درآورید یا از عناصر متخلخل در آن استفاده کنید (مانند پوشش جسم).

ب: اگر جسمی هم‌اینک متخلخل است، خلل و فرج‌هایش را با ماده‌ای پر کنید.

مثال‌:  فیلتر سیگار، صافی کتری و قوری.

۳۲-تعویض (تغییر رنگ)

الف: رنگ جسم یا محیط آن را تغییر دهید.

ب: میزان رنگ افزوده‌شده به جسم را در محیط پیرامونی‌اش تغییر دهید.

ج: اگر جسم هم‌اینک هم رنگ خاصی دارد، از شب‌تاب یا تابنده‌های نور به صورت غیرعادی و اتمیک استفاده کنید.

مثال‌:   شبرنگ‌های دوخته‌شده روی لباس ماموران راهنمایی و رانندگی.

۳۳-همجنس و همگن‌سازی(همگن‌سازی)

الف: اشیائی که با شی اصلی در تماس هستند و با آن تعامل می‌کنند باید همجنس این شی اصلی باشند یا از وسایلی در طراحی‌شان استفاده شده باشد که بیشترین هماهنگی را با شی اصلی دارد.

مثال‌:   انتخاب مبصر کلاس از میان دانش‌آموزان.

۳۴-ردکردن و بازسازی قطعه‌ها

الف: بعد از اینکه عملکرد شی کامل یا بی‌استفاده شد، یکی از عناصر شی را رد کنید (دور بیندازید، حل کنید، تبخیر کنید و…) یا در طول کار فرایندش را اصلاح کنید.

ب: قطعات مورداستفاده یک شی باید در طول مدت انجام فعالیت دوباره بازسازی شوند.

مثال‌:   مخزن سوخت موشک پس از استفاده رها می‌شود و کپسول‌های جوهر خودنویس.

۳۵-تغییر ویژگی (انتقال خواص)

الف: حالت فیزیکی جسم را تغییر دهید.

ب: غلظت یا تراکم جسم را تغییر دهید.

ج: درجه انعطاف جسم را تغییر دهید.

د: میزان درجه گرمایی یا حجم جسم را تغییر دهید.

مثال‌:اسپری انسولین به جای قرص آن و مایع دستشویی به جای صابون جامد.

۳۶-تغییر فاز (انتقال فاز)

الف: از پدیده تغییر فاز استفاده کنید (به طور مثال حجم، آزادی یا میزان جذب گرمای جسم را تغییر دهید).

مثال‌:   منجمد کردن مواد غذایی برای بالا بردن میزان ماندگاری آنها.

۳۷-انبساط حرارتی

الف: از انبساط یا انقباض جسم در درجه هوای گوناگون استفاده کنید.

ب: از مواد مختلفی که در تغییر هوا عملکردهای گوناگونی از خود نشان می‌دهند، استفاده کنید.

۳۸-مکانیزم ترموستات خودرو.

الف: مرحله تصعید یک شی و گذارش از یک مرحله اکسیداسیون را تسریع کنید.

مثال‌:   دستگاه‌های بخور و تصفیه‌کننده هوا.

۳۹-محیط  خنثی (محیط بی‌اثر)

الف: یک محیط نرمال را با محیط بی‌اثر تغییر دهید.

ب: استفاده از یک ماده خنثی در ترکیب با مواد دیگر   جوشکاری در خلأ.

۴۰- مواد مرکب (ترکیب مواد)

الف: مواد همگن را با مواد کامپوزیتی جایگزین کنید.

مثال‌:   استفاده از ترکیب‌های چوب و شیشه و پلاستیک در مبلمان منزل.

مطالب مرتبط:

My title
تمامی حقوق مطالب وب سایت اختصاصی پایگاه خبری آتیه کار می باشد.

طراح سایت: سایت ستاپ Sitesetup