منحنى امکانات توليد | پایگاه خبری آتیه کار

منحنى امکانات توليد

منحنى امکانات توليد

منحنى امکانات توليد (Production Possibility curve = Production Frontier)

یک منحنی شناخته‌شده در علم اقتصاد است که یک مدل ساده از آن ارائه می‌دهد. این منحنی ترکیب‌های مختلف خروجی را که اقتصاد می‌تواند تولید کند مشخص می‌نماید. اگر فرض کنیم در یک نظام اقتصادی تنها دو کالای آ و ب تولید می‌شود و این دو کالا از همهٔ عوامل تولید استفادهٔ بهینه کنند، آنگاه منحنی امکانات تولید نشان‌دهندهٔ ترکیب‌های مختلفی خواهد بود که این دو کالا ممکن است تولید شوند؛ نقاط انتهایی این منحنی بیانگر شرایطی خواهد بود که تنها یکی از این دو کالا با صرف همهٔ منابع اقتصادی تولید می‌شود. در حالت عادی معمولاً نظام اقتصادی منابعش را برای تولید هر دو کالا تقسیم می‌کند.[۲] این منحنی نشان می‌دهد که با توجه به محدود بودن منابع تولید، رسیدن به هر میزانی از تولید در خروجی شدنی نیست و در عمل تنها می‌توان به ترکیب‌هایی از تولید این دو کالا که درون یا روی این منحنی هستند دست یافت. دست‌یابی به ترکیب‌هایی که نقاطشان خارج از منحنی قرار بگیرد ممکن نیست. نقاط روی منحنی نشان‌دهندهٔ نقاط بهینهٔ تولید هستند، یعنی نقاطی که در آن‌ها از همهٔ منابع موجود استفاده شده است؛ در نقاط بهینه، تولید هیچ یک از دو کالا بدون کاهش تولید کالای دیگر ممکن نخواهد بود که مفهوم هزینهٔ فرصت را می‌رساند. در نقاط نابهینه، میزان تولید از توانایی اقتصاد کمتر است؛ یکی از شرایطی که باعث بروز این حالت می‌شود بی‌کاری گسترده است. در این شرایط اگر عامل بی‌کفایتی به نوعی حذف شود، می‌توان تولید هر دو کالا را افزایش داد. هزینهٔ فرصت در هر نقطه از روی منحنی برابر است با شیب منحنی در آن نقطه؛ بنابراین از آنجایی که این منحنی خطی نیست، می‌توان نتیجه گرفت که هزینهٔ فرصت در اقتصاد عدد ثابتی نیست بلکه به میزان تولید کالاها بستگی دارد. اقتصاددانان معتقدند منحنی امکانات تولید اغلب شکلی کمان‌مانند دارند.[۳] شکل این منحنی ثابت نیست، برای نمونه با پیشرفت فناوری‌های مربوط به ساخت کالای آ، با در نظر گرفتن اینکه توانایی ساخت کالای ب تغییری نمی‌کند، باعث می‌شود نقاط منحنی از محور آ فاصله بگیرند، این فاصله‌گرفتن در نقاطی که نشان‌دهندهٔ تولید زیاد آ و تولید کم ب است، بیشتر، و در نقاطی که تولید آ کم بوده است کمتر خواهد بود و این تغییرشکل نشان‌دهندهٔ رشد اقتصاد است. اینکه در منحنی جدید نقطهٔ تولید در کجا قرار بگیرد بستگی به تمایل جامعه به استفاده از دو کالا خواهد داشت. منحنی امکانات تولید در عین سادگی، بیانگر چند اصل مهم اقتصادی است: محدودیت منابع،بهره‌وری، مبادله، هزینهٔ فرصت و رشد اقتصادی. [۴]

مهم‌ترين مفهوم در رابطه با بحث توليد چند محصول، منحنى امکانات توليد است که بعضاً به آن منحنى يا تابع تبديل (Transformation Function) نيز مى‌گويند.منحنی امکانات تولید، ترکیب‌های حداکثر ستانده را که اقتصاد می­تواند، با به‌کار گرفتن همه منابع موجود تولید کند، نشان می­دهد. منحنی امکانات تولید که به آن منحنی مرز نیز گفته می‌شود،دال بر رابطه مبادله است؛ تولید مقدار بیشتری از یک کالا به‌طور ضمنی به‌معنای تولید کمتر کالای دیگر است.
نقاط بالای منحنی، داده­هایی را نشان می­دهد که از آنچه در دسترس اقتصاد است، بیشتر است. نقاط داخل منحنی بیان‌گر ناکارآمدی است. با به‌کار گرفتن کامل داده­های موجود، اقتصاد می­تواند ستانده خود را تا حد منحنی مرز، افزایش دهد.[۵]
تولیدکنندگان اقتصادی برای کسب سود بیشتر، عوامل تولیدی را به‌گونه­ای مناسب با یکدیگر ترکیب می­کنند. به‌همین جهت بخش­های عمده­ای از علم اقتصاد را مباحث تولید تشکیل میدهد. میزان تولیدات و ارزش اقتصادی آن، یکی از مهم‌ترین ابزار اندازه­گیری موفقیت­های اقتصادی کشورهاست.
به‌نظر ژان باتیست سی (Jean Baptiste Say: 1767-1832) اقتصاددان مکتب کلاسیک، هر کالایی هنگامی تولید تلقی می­شود که ارزش آن، برای مصرف‌کننده مساوی هزینه­های تولید باشد.تولیدکننده ای که کالایی را تولید کند و قادر به فروش آن نباشد، در حقیقت چیزی تولید نکرده است از این‌رو تولید را ایجاد فایده و مطلوبیّت برای ارضای خواسته­های افراد می­دانند؛ در عین حال تولید، رشته­ای از فعالیت­های انسانی است که عوامل تولید توسط آنها با یکدیگر ترکیب شده و کالاها و خدمات مورد نیاز افراد را فراهم می­کند. به‌عبارت ساده‌تر، تولید کردن یعنی ایجاد فواید اقتصادی جدید.[۶]
فروض[۷]
برای اینکه بتوان منحنی امکانات تولید را به‌آسانی تحلیل کرد و از آن بهره گرفت، فروضی را برای آن در نظر می‌گیرند:
۱٫ منابع تولیدی جامعه، فقط صرف تولید دو کالای X و Y می­گردد؛
۲٫ عوامل تولید در اشتغال کامل است؛
۳٫ کارآیی تخصیص (تخصیص منابع بیشتر به کالاهای مطلوب‌تر) وکارآیی تولید (انتخاب بهترین فن­آوری و کم هزینه­ترین شیوه تولید) در اقتصاد، موجود است؛
۴٫ عرضه منابع تولیدی از دو جنبه کمیّت و کیفیت، ثابت است؛ ولی امکان جانشینی نسبی بین آنها موجود است؛
۵٫ در کوتاه‌مدت عمل می‌شود؛
۶٫ فن­آوری ثابت است.
ترسیم منحنی (مرز) امکانات تولید[۸]
نمودار زیر، مرز امکانات تولید برای دو کالای تجمّلی و ضروری را نشان میدهد
. این نمودار، میزان عرضه این کالاها را با نمایش ترکیباتی از آن­ها که با منابع موجود اقتصاد قابل تولیدند، به تصویر کشیده است.
مثلا ۱۰ واحد کالای تجمّلی و سه واحد کالای ضروری و یا ۴ واحد کالای تجمّلی و ۱۲ واحد کالای ضروری، می­توانند باهم تولید شوند.ترکیبات بسیار دیگری از کالای تجملی و کالای ضروری نیز قابل تولید هستند. مرز امکانات تولید، تمام این ترکیبات را نشان می­دهد. ترکیب کالای ضروری و تجملی خارج از محدوده مرز امکانات تولید، غیر قابل تولید است؛
زیرا منابع کافی برای تولید این میزان محصول، قابل دسترس نیست.مرز امکانات تولید، اصل اقتصادی منابع کمیاب را یادآوری می­کند که منابع کافی برای تولید همه محصولات وجود ندارد.این کمبود، بدین معناست که باید انتخاب کنیم که قصد تولید چه مقدار از هر محصول را داریم.
شکل زیر نشان می­دهد که هر انتخاب، هزینه مخصوص به خود را دارد.
نقطه A به‌معنای این است که همه امکانات، صرف تولید کالای تجملی شده و کالای ضروری تولید نشده است و چون دو کالا، اقتصادی هستند، عدم تولید پوشاک غیر معقول است.
اگر اقتصاد در نقطه B، ۱۰ واحد کالای تجمّلی و ۳ واحد کالای ضروری تولید کند
، تولید یک واحد کالای ضروری بیشتر، به‌قیمت از دست دادن ۲/۱ واحد کالای تجملی خواهد بود و افزایش یک واحد کالای ضروری، به‌معنی کاهش تولید ۲/۱ واحد کالای تجملی است.
در این شرایط، اقتصاددانان می­گویند که هزینه‌فرصت یک واحد کالای ضروری در نقطه B، به اندازه ۲/۱ واحد کالای تجملی است. از سوی دیگر، اگر اقتصاد در ابتدا در نقطه C، ۴ واحد کالای تجملی و ۱۲ واحد کالای ضروری تولید کند
، تولید یک واحد بیشتر کالای ضروری هزینه­ای معادل تولید دو واحد کالای تجمّلی خواهد شد. هزینه‌فرصت یک واحد بیشتر از کالای ضروری در نقطه C، به ۲ واحد کالای تجمّلی افزایش یافته است.
ایده های مارشال (Jean Baptiste Say: 1842-1924) و ریکاردو (David Ricardo: 1772-1823) در خصوص هزینه های نهایی صعودی، به‌دلیل تولید بیشتر کالای ضروری در نقطه C نسبت به نقطه B، این‌گونه بیان می­کنند که هزینه‌فرصت یک واحد لباس کالای ضروری در نقطه C، نسبت به نقطه B، بالاتر است.
اهميت اين موضوع در بخش کشاورزى بدين ترتيب است که اصولاً زارعين عوامل توليد محدودى مثل زمين در اختيار دارند ولى در عين حال مايل به توليد بيش از يک محصول هستند.
در واقع توليد چند محصول به رابطه محصولات بستگى دارد. گاهى نيز به آن روابط ‘رابطه چند محصولي’ (Multiproduct Relationship)، گفته مى‌‌شود.
مهم‌ترين مفهوم در رابطه با بحث توليد چند محصول، منحنى امکانات توليد است که بعضاً به آن ‘منحنى يا تابع تبديل’ (Transformation function)، نيز مى‌گويند. اين منحنى در واقع عبارت از ترکيبات مختلفى از محصولات است که به‌طور کارآ با مقدار معينى نهاده، توليد مى‌شوند. زيرا در حالت چند محصول، افزايش کارآئى معادل با آن است که با مقدار معلومى از عوامل توليد در دسترس، بيشترين مقدار محصولات توليد شود. به بيان ديگر منحنى امکانات توليد، مکان هندسى ترکيبات مختلفى از دو محصول است که در شرايط ثابت (از جمله تکنولوژى معين)، با مقدار معينى نهاده توليد مى‌شود.
منحنى امکانات توليد : ترکيبات مختلف محصولات که به‌طور کارآ يا مقدار معينى عامل توليد به‌دست مى‌آيند. منحنى امکانات توليد است. در حالت کلى با افزايش يک محصول، بايستى محصول ديگر را کاهش داد. البته اين امر بستگى به روابط بين محصولات دارد. علاوه بر اين ترکيبات زير منحنى نقاط غيرکارآ هستند.[۹]
منابع
۱٫Mankiw, “THINKING LIKE AN ECONOMIST”, Principles of Macroeconomics, 26.
۲٫ankiw, “THINKING LIKE AN ECONOMIST”, Principles of Macroeconomics, 27.M
۳٫Mankiw, “THINKING LIKE AN ECONOMIST”, Principles of Macroeconomics, 28.
۴٫Mankiw, N. Gregory. Principles of Macroeconomics. Cengage Learning, 2013. ISBN ‎۹۷۸۰۵۳۸۴۵۳۰۶۶٫
۵٫ بگ، دیوید، فیشر، استانلی و دورنبوش، رودیگر؛ علم اقتصاد اقتصاد خرد؛ محمدحسین تیزهوش، تهران، جنگل، ۱۳۸۵، چاپ اول، ص۱۴٫
۶٫ هوفمان، یورگین؛ نظریه­ها و زندگی متفکران بزرگ جهان اقتصاد، طهماسب محتشم دولتشاهی، تهران، اردیبهشت، ۱۳۶۷، ص۸۵٫
۷٫ غضنفری، حسن؛ سهرابی، بهرام؛ اقتصاد خرد، تهران، سنجش، ۱۳۸۴، چاپ دوم، ص۶٫
۸٫ نیکلسون، والتر؛ نظریه اقتصاد خرد اصول اساسی و مباحث تکمیلی، محمدمهدی عسگری، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷، ج۱، ص۲۴ تا ۲۶٫
۹٫دانشنامه ویکی پدیا

مطالب مرتبط:

My title
تمامی حقوق مطالب وب سایت اختصاصی پایگاه خبری آتیه کار می باشد.

طراح سایت: سایت ستاپ Sitesetup